مقام نهايات است ، ترك و نفى و فناء وجود است به‌طورىكه محو نمايد رسم اثنينيّت و دوگانگى با محبوب را . و هركس از طالبين حقّ تعالى ، به قدر قابليّت و صفاى باطن ، مرتبه‌اى از مراتب زهد را اختيار نمايد ، تا محبّ مشتاق كامل كه در زهد به مرتبهء كمال رسد ، و بذل و ترك هستى خود را در محبّت محبوب حقيقى اختيار نمايد كه فناء فى اللّه است . و حضرت امام ص به اين عبارت مختصر ، اشاره به تمام مراتب زهد فرموده كه : زهد ، ترك شاغل « 31 » از حقّ تعالى است . و شاغل سازنده از حقّ تعالى [ را ] مراتب چند است كه اعلاى آن ، وجود زاهد است ؛ و ترك وجود ، فنا و درجهء دهم از زهد است كه مقام اهل نهايت و كمال است . پس كلام حضرت ، حاوى و جامع جميع مراتب دهگانهء زهد است ، و ليكن حضرت ، شرط فرموده از براى زهد - مطلقا - يعنى در همهء مراتب آن ، آنكه تأسّف بر فوت آنچه ترك كرده است نداشته باشد و اعجاب بر ترك آن نيز نكند و انتظار فرج از آن ننمايد و طلب ثناء بر آن ننمايد ، بلكه فوت شاغل از حقّ تعالى را راحت بيند و داشتن آن را آفت بداند ، و هميشه فراركننده از آفت باشد و تمسّك جوينده به راحت شود . پس به اين چهار شرط ، كامل گردد زهد زاهد در تمام « درجات عشره » « 32 » ، در هر درجه به حسب خودش . بعد مىفرمايد : زاهد كسى است كه برگزيند آخرت را بر دنيا ، و ذلّت را بر عزّت ، و جهد را بر راحت ، و گرسنگى را بر شبع « 33 » ، و عافيت آينده را بر محنت بالفعل ، و ذكر محبوب را بر غفلت از او ؛ و بوده باشد نفس او در دنيا و قلب او در

--> ( 31 ) - آنچه آدمى را به خود مشغول سازد و از ياد حقّ بازدارد . ( 32 ) - درجات دهگانه ( 33 ) - سيرى